IJsvissen in Nederland: waar en wanneer is het mogelijk?

IJsvissen in Nederland: een zeldzame gelegenheid

IJsvissen in Nederland is geen jaarlijkse traditie zoals in Scandinavië. Door het zachte zeeklimaat vriezen onze wateren maar zelden lang en hard genoeg voor veilig ijsvissen. Toch is er ongeveer eens in de drie tot vijf jaar een vorstperiode waarin sloten, vaarten en ondiepe meren een betrouwbare ijslaag krijgen. In die korte vensters trekken vissers met avegaar en korte hengel naar het ijs — vooral in Friesland en Groningen, waar plassen en boezemwater eerder dichtvriezen dan grote meren of rivieren.

Voor je het ijs op gaat, is het belangrijk dat je weet welke regels gelden, hoe je veilig blijft en welke vis je in de winter onder het ijs aantreft. Sportvisserij Nederland publiceert bij elke vorstperiode een actueel overzicht met tips en waarschuwingen. Lees dat altijd door vóór je vertrek.

Wanneer is het ijs dik genoeg?

De vuistregel die door reddingsdiensten en hengelsportverenigingen wordt aangehouden, is een minimale ijsdikte van 10 centimeter aanééngesloten zwart of helder ijs. Wit, melkachtig ijs is veel zwakker en telt niet vol mee. Voor groepen of als je verder van de oever gaat, hanteren ervaren ijsvissers liever 12 tot 15 centimeter.

IJs vormt zich het snelst bij windstil, droog vorstweer onder de min vijf graden gedurende meerdere dagen. Een nat pak sneeuw op vers ijs werkt isolerend en remt de aangroei juist af. In Nederland vriezen ondiepe boezemvaarten en pet-gaten in Friesland en Drenthe het eerst dicht. De grote meren zoals het IJsselmeer en de Wieden hebben veel meer vorst nodig en bevriezen vaak alleen aan de randen.

Test de dikte altijd met een avegaar of ijsbijl op meerdere plekken. Boor een gat dichtbij de oever en herhaal dat elke vijf tot tien meter. Vermijd plekken met instromend water, rietkragen, bruggen, sluizen en plekken waar veewater of riool uitkomt — daar is het ijs vrijwel altijd dunner.

De beste regio's voor ijsvissen

Friesland is veruit de populairste regio. De Friese boezemvaarten, polderwateren rond Akkrum, Grou en Joure en kleinere meertjes zoals het Bergumermeer (ondiepe randzones) bevriezen relatief snel. Ook de petgaten in de omgeving van de Alde Feanen en de Tijnje zijn favoriet, omdat ze ondiep zijn en beschut liggen.

In Groningen lenen de Reitdiep-zijtakken en kleinere boezemwateren rond Zoutkamp en Pieterburen zich goed. In Noord-Holland kan in een echt strenge winter het Noord-Hollands Kanaal aan de randen dichtvriezen, maar dat is uitzonderlijk. Drenthe heeft talloze petgaten en vaartjes die geschikt zijn als de vorst aanhoudt.

Let op: in Friesland geldt sinds 2026 een nieuwe situatie. Ongeveer 85% van het Friese water valt buiten de landelijke VISpas. Wil je daar zorgeloos vissen — ook door het ijs — vraag dan de aparte Fiskfergunning 2026 aan via Sportvisserij Fryslân.

Welke vis vang je onder het ijs?

Onder het ijs is de stofwisseling van vissen sterk verlaagd. Brasem en blankvoorn trekken zich terug naar de diepere lagen waar de watertemperatuur rond de 4 graden Celsius blijft. Daar staan ze vaak stil in groepen. Met een fijn opzetje — een korte ijshengel, een mormyshka (kleine loodjig) en een maden of een rood verfje wormpje — vang je ze rustig één voor één.

Baars blijft in de winter actief en jaagt op kleine prooivisjes onder het ijs. Een verticaal aangeboden klein shad-jigje of een levende maden-bundel werkt goed. Snoek kun je tijdens de gesloten tijd niet bevissen met dood- of kunstaas (het ijsseizoen valt buiten de gesloten tijd, maar check wel de Federatieve regels van het water waar je vist).

Pos en kleine voorn zijn vaak de meest gevangen soorten. Karper en zeelt liggen in winterrust en bijten zelden onder ijs.

Materiaal voor ijsvissen

Een ijshengeltje is kort (40-70 cm), licht en heeft een gevoelige tip. Merken als Shimano, Daiwa en Berkley voeren betaalbare modellen rond de 20 tot 50 euro. Een handmatige avegaar (boor) kost rond de 60 tot 90 euro en is voor recreatief gebruik prima. Elektrische avegaren zijn sneller maar duur en zwaar.

Verder neem je mee: ijsbeugels (twee handvatten met spijkers om jezelf bij een doorbraak op het ijs te trekken), een drijvend reddingsvest, droge reservekleding in een waterdichte zak, een dwarsligger om bij gladheid stabiel te staan en een werpschep om je ijsgat sneeuwvrij te houden. Bij min vijf graden of kouder vriezen aas en bekleding snel vast — neem warme handschoenen waarin je nog kleine knoopjes kunt leggen.

Veiligheid: nooit alleen het ijs op

Ga nooit alleen ijsvissen. Spreek af met minstens één maatje en vertel iemand thuis waar je naartoe gaat en hoe laat je terug bent. Loop met enige afstand uit elkaar en draag een touw met je mee voor noodgevallen.

Mocht je toch door het ijs zakken: blijf rustig, draai je naar de kant waar je vandaan kwam (daar was het ijs nog dik genoeg) en gebruik je ijsbeugels om jezelf op het ijs te trekken. Rol weg van het wak in plaats van te lopen, totdat je op stevig ijs bent.

Houd het weerbericht en lokale ijsapps in de gaten. Hengelsportverenigingen geven via hun social media-kanalen vaak ijsmeldingen door. Volg ook de waarschuwingen van Veiligheidsregio's: bij dooi-perioden of plotselinge regen verandert ijs binnen uren.

Veelgestelde vragen over ijsvissen in Nederland

Mag je in Nederland zomaar een wak in het ijs maken?

In principe wel. Er is geen wet die het maken van een wak in natuurlijk ijs verbiedt. Wel heb je een geldige VISpas of de Fiskfergunning (in Friesland) nodig om te mogen vissen, en moet je je houden aan de regels van de waterbeheerder. Op kunstmatig aangelegd schaatsijs en op vijvers van particuliere eigenaars is een wak meestal niet toegestaan zonder toestemming.

Hoe dik moet het ijs zijn om veilig te vissen?

Minimaal 10 centimeter aaneengesloten zwart of helder ijs. Wit en melkachtig ijs is veel zwakker. Voor extra veiligheid — zeker als je verder van de oever gaat — hanteer 12 tot 15 centimeter. Test de dikte altijd op meerdere plekken voordat je verder loopt.

Welke vis vang je in de winter onder het ijs?

Vooral baars, blankvoorn, brasem en pos. Deze soorten blijven in scholen op diepere plekken hangen en happen voorzichtig naar kleine aasjes zoals maden, wormpjes of mini-jigs. Karper, zeelt en grote witvissen liggen in winterrust en bijten zelden.

Heb ik in 2026 een aparte vergunning nodig in Friesland?

Ja. Sinds 2026 valt circa 85% van het Friese water buiten de landelijke VISpas. Voor zorgeloos vissen in Friesland — inclusief op het ijs — vraag je de Fiskfergunning 2026 aan via Sportvisserij Fryslân. De landelijke VISpas blijft geldig voor de overige 15%.

Wat doe ik als ik door het ijs zak?

Blijf rustig en draai je naar de kant waar je vandaan kwam — daar was het ijs sterk genoeg. Gebruik ijsbeugels om jezelf op het ijs te trekken en rol weg van het wak in plaats van te gaan staan. Trek zo snel mogelijk droge kleding aan en zoek warmte op. Bel 112 als je twijfelt over je conditie.

Welke regio's in Nederland zijn het meest geschikt voor ijsvissen?

Friesland staat bovenaan, met de boezemvaarten rond Akkrum, Grou en de petgaten van de Alde Feanen. Groningen volgt met het Reitdiep-systeem. In Drenthe zijn kleinere petgaten en vaartjes geschikt. In het westen en zuiden van Nederland is veilig ijsvissen door het zachtere klimaat zeer zeldzaam.